ابر پروژه ملی در گیلان؛سوت قطار ترانزیت ملی در چند قدمی آستارا">
ابر پروژه ملی در گیلان؛سوت قطار ترانزیت ملی در چند قدمی آستارا">پیام کاسپین – همهچیز برای یک چرخش بزرگ در نقشه تجارت جهانی مهیاست، به جز یک نوار باریک ۱۶۲ کیلومتری در شمال ایران؛ سالهاست که این شاهراه کوتاه میان رشت و آستارا، بار سنگین یک رویای بزرگ را به دوش میکشد، این مسیر، حساسترین حلقه گمشده در کریدور بینالمللی شمال-جنوب است؛ خطی حیاتی که قرار است بنادر پررونق هند را بدون هیچ وقفهای به قلب روسیه و شمال اروپا متصل کند.
این کمبود منابع مالی در کنار فرآیند طولانی صدور مجوزهای زیستمحیطی برای اتصال ریلی کاسپین به انزلی، دغدغههای بزرگی را ایجاد کردهاست، کارشناسان حملونقل هشدار میدهند که هرگونه تاخیر در پرداخت این اعتبارات، فرصت را به مسیرهای موازی در کشورهای همسایه میدهد تا بار ترانزیتی منطقه را به سمت خود جذب کنند و جایگزین مسیر ایران شوند.
عبور از نگاه مسافرپذیر به شاهراه ترانزیتی
بر پایه همین دغدغههای راهبردی است که هادی حقشناس استاندار گیلان، با تکیه بر سالها سابقه مدیریت در حوزه بنادر و دریانوردی کشور، توسعه زیرساختهای مواصلاتی شمال را اولویت فوری و فراملی میداند، وی در گفت و گو با «ایران» با تغییر زاویه دید نسبت به پتانسیلهای این منطقه میگوید: من همواره معتقدم گیلان صرفا یک استان سرسبز و مسافرپذیر نیست؛ این جغرافیا با برخورداری از بنادر فعال، مرز بینالمللی زمینی و نزدیکی بینظیر به بازارهای بزرگ اتحادیه اوراسیا، ظرفیتی کمنظیر برای جهش اقتصادی کشور دارد اما باید واقعبین باشیم؛ توسعه همهجانبه زیرساختهای ریلی و دریایی، کلید اصلی این قفل است و بدون داشتن یک شبکه حملونقل ترکیبی و مدرن، نمیتوان به این اهداف بزرگ دست یافت.
استاندار گیلان با تبیین پیوند عمیق این پروژه زیرساختی با معیشت و زندگی روزمره مردم میافزاید: بسیاری از مردم ممکن است تصور کنند ساخت یک خط آهن ۱۶۲ کیلومتری در شمال کشور، یک پروژه لوکس دولتی است که تاثیری بر زندگی عادی آنها ندارد اما در دنیای تجارت امروز، سرعت حرف اول را میزند، هماکنون اگر کالایی بخواهد از کشورهای آسیایی مانند هند به قلب روسیه یا اروپا ارسال شود، باید یک مسیر طولانی، خستهکننده و ۴۵ روزه دریایی را طی کند؛ اما با تکمیل خط ریلی رشت-آستارا و اتصال زنجیره ریلی ما به آذربایجان، این زمان طولانی به کمتر از ۲۰ روز کاهش مییابد و این یعنی نصف شدن زمان حملونقل. با بهرهبرداری از این خط ریلی، امکان جابهجایی و ترانزیت واقعی سالانه حدود ۱۵ میلیون تن بار در این مسیر فراهم خواهد شد که این حجم عظیم کالا، رونقی بیسابقه در بخشهای کشاورزی، صادرات، گردشگری، بنادر و به ویژه اشتغال جوانان تحصیلکرده ایجاد خواهد کرد.
حقشناس با تمرکز بر چالش بزرگ خرید زمینهای کشاورزی و عبور راهآهن از میان باغات چای، مزارع برنج و مناطق مسکونی، بر صیانت از سرمایههای اجتماعی و رضایت جامعه محلی تاکید کرد و یادآور شد: برخلاف استانهای کویری یا کوهستانی که راهآهن از اراضی ملی و بیابانی عبور میکند در گیلان ریل باید از قلب زمینهای کشاورزی بسیار مرغوب و باارزش مردم بگذرد، خرید این زمینها همواره یکی از سختترین و فرسایندهترین مراحل پروژه بوده است که خوشبختانه فرآیند تملک اراضی در مسیر ۱۶۲ کیلومتری اکنون به مراحل پایانی خود رسیدهاست.
وی ادامه میدهد: اما موضع قاطع و همیشگی ما این است که شتاببخشی به اجرای این پروژه ملی نباید به هیچ عنوان به صیانت از حقوق قانونی مردم آسیب بزند، مطالبات باقیمانده مالکان و کشاورزان منطقه باید در کوتاهترین زمان ممکن و به صورت کامل تسویه شود، اعتماد و همراهی صمیمانه مردم، بزرگترین و اصلیترین پشتوانه ما برای اجرای این طرح ملی بوده و نباید اجازه دهیم تاخیرهای اداری در پرداخت پول زمینهای کشاورزان، موجب نارضایتی و گلایه جامعه محلی شود.
استاندار گیلان با دست گذاشتن روی نقطه ضعف اصلی و ترمز فعلی پروژه، یعنی موضوع بودجه کلان مورد نیاز میگوید: برای خرید اراضی در کل مسیر و آمادهسازی کامل بستر پروژه، به اعتباری در حدود ۶ هزار میلیارد تومان نیاز است و بر اساس آمارهای دقیق، تا به امروز تنها حدود ۴۰ درصد این منابع مالی تامین و هزینه شده و ما هنوز با ۶۰ درصد کسری بودجه مواجه هستیم، انتظار بسیار جدی و پیگیرانه ما از سازمان برنامه و بودجه کشور این است که فرآیند تخصیص اعتبارات باقیمانده را به شدت سرعت ببخشد، هرگونه توقف یا کندی کار به دلیل بیپولی، علاوه بر اینکه هزینههای ناشی از تورم را چند برابر میکند، زمان طلایی بهرهبرداری را از کشور سلب کرده و پروژه را با عقبماندگی فرساینده مواجه میسازد.»
رقابت فشرده کشورهای همسایه برای حذف ایران
حقشناس با نگاهی استراتژیک به نقشه ترانزیتی منطقه و رقابت فشرده کشورهای همسایه برای حذف نقش ژئوپلیتیک ایران هشدار داده و میگوید: امروز کشورهای منطقه از جمله روسیه و جمهوری آذربایجان به شدت در انتظار تکمیل این ریل هستند، خط آهن آذربایجان هماکنون تا پایانه مرزی آستارا کشیده شده و این یعنی تقاضای واقعی، نقدی و آماده برای حمل کالا در مرزهای ما وجود دارد، رهبر شهید انقلاب در دیدارهای دیپلماتیک خود با مقامات ارشد روسیه و همچنین رئیسجمهوری در پیگیریهای مستمرشان، همواره بر تسریع این پروژه تاکید داشتهاند، این اهتمام عالی در بالاترین سطوح حاکمیتی کشور نشان میدهد که ما حق هیچگونه سستی و تعلل نداریم؛ چرا که هرگونه تاخیر در تکمیل این مسیر ۱۶۲ کیلومتری، مسیرهای ترانزیتی موازی و رقیب را در کشورهای همسایه تقویت کرده و فرصتهای تکرارنشدنی اقتصادی ایران را برای همیشه میسوزاند.
نبرد فنی مهندسان در خاک سست شمال
استاندار گیلان در ادامه دست روی یکی از بخشهای فنی و کمتر شنیده شده این ابرپروژه میگذارد؛ یعنی نبرد مهندسان با طبیعت مرطوب گیلان، وی به زبان ساده میگوید: شاید بسیاری تصور کنند ریلگذاری در شمال هم مثل مناطق کویری ساده است، اما کار در گیلان یک نبرد مهندسی تمامعیار با زمینهای سست و لجنی است. خاک شالیزارها و دشتهای ما به خاطر بارشهای همیشگی و بالا بودن آبهای زیرزمینی، شبیه به اسفنج است، اگر ریل را مستقیم روی این خاک بگذاریم، زیر بار سنگین قطارهای غولپیکر تجاری فرو میرود یا کج میشود.
وی ادامه می دهد: برای غلبه بر این مشکل، مهندسان ما در یک عملیات بسیار پیچیده و فشرده در طول ۳۷ کیلومتر از مسیر، مشغول محکمسازی زمین هستند، کاری شبیه به ساختن یک پی بتنی و بسیار قوی در دل زمین تا ریلها، حتی یک میلیمتر هم جابهجا نشوند، کارگاهها با تمام وجود فعالند، پایههای پلهای بزرگ روی رودخانهها در حال ساخت است و بدنه فنی کار با قدرت جلو میرود؛ ما فقط منتظریم تا پول به این رگهای آماده تزریق شود.
عبور از سد کاغذبازی برای نجات تالاب
حقشناس یکی دیگر از گرههای اصلی پروژه را چگونگی وصل کردن بنادر کاسپین و انزلی به این خط ریلی میداند و با انتقاد از بروکراسی موجود میگوید: ما نمیتوانیم بگوییم کار تمام شده، مگر اینکه قطار مستقیما به لب اسکلههای ما برسد، گام اول یعنی رساندن ریل به بندر جدید کاسپین برداشته شده، اما هدف نهایی این است که این ریل به بندر باسابقه انزلی هم متصل شود، این اتصال کوتاه، یک معجزه تجاری ایجاد میکند؛ چرا که کشتیهای بزرگ بارشان را تخلیه میکنند و واگنهای قطار بدون اینکه وارد ترافیک جادهای شوند، بار را مستقیم تا مرز میبرند. پیوند دادن این ۲ بندر بزرگ از طریق شبکه ریلی، ضمن همافزایی توان لجستیکی، هزینههای جابهجایی کالا را به حداقل رسانده و ظرفیت صادراتی کشور را بالا میبرد.
وی با تشریح دغدغههای زیستمحیطی تالاب انزلی میافزاید: مانع اصلی ما در این بخش، کاغذبازیهای اداری و معطلی چندماهه برای مجوزهای زیستمحیطی در نزدیکی تالاب انزلی است، البته که من به عنوان استاندار گیلان، خود را اولین پاسدار تالاب انزلی و طبیعت گیلان میدانم و معتقدم نباید به این ریه تنفسی آسیب زد؛ اما حرف ما این است که با روشهای نوین مهندسی دنیا میتوان هم راهآهن را ساخت و هم از طبیعت مراقبت کرد.
وی ادامه میدهد: ما بر رعایت کامل ملاحظات زیستمحیطی و قوانین صیانت از طبیعت زیبای گیلان تاکید جدی داریم؛ اما فرآیندهای اداری و کارشناسی سازمانهای متولی نیز نباید آنقدر طولانی و فرساینده شوند که پروژههای استراتژیک ملی را برای ماهها معطل نگه دارند، توسعه پایدار یعنی حفظ همزمان محیطزیست و سرعت بخشیدن به چرخه پیشرفت کشور و این گره تنها با همدلی جهادی میان وزارت راه و سازمان محیطزیست بازشدنی است.
برش/ چالشهای پیشرو و لزوم عزم ملی در پایتخت
ابرپروژه راهآهن رشت–آستارا امروز دیگر یک طرح بر روی کاغذ یا یک ایده دور از دسترس نیست، عبور موفقیتآمیز از یکی از سختترین و فرسایندهترین مراحل اجرایی، یعنی خریداری کامل اراضی مسیر از مالکان محلی، نشان داد که با هماهنگی دستگاههای استانی و همراهی صمیمانه مردم، حتی بزرگترین سدهای اجرایی نیز شکستنی هستند. اکنون توپ درزمین مسئولان تصمیمگیر کلان در پایتخت و به ویژه سازمان برنامه و بودجه کشور است تا با نگاهی ملی و فراجناحی، تامین مالی پایدار و سریع ۶۰ درصد اعتبارات باقیمانده را در اولویت اول خود قرار دهند.
تجربه سالهای گذشته به وضوح نشان دادهاست که پروژههای ملی بزرگ با قطرهچکانی پرداخت کردن بودجه، تنها دچار طولانی شدن زمان ساخت، افزایش هزینههای ناشی از تورم و خواب سرمایههای ملی میشوند، اگر ما امروز برای تکمیل این بزرگراه آهنی شمال سرعت به خرج ندهیم، فردا باید هزینههای بسیار سنگینتری را برای جبران فرصتهای سوخته ترانزیتی به رقبای منطقهای بپردازیم، با طنینانداز شدن سوت اولین قطار باری بینالمللی در مرز آستارا و تکمیل پازل راهآهنهای کاسپین و انزلی، گیلان برای همیشه به عنوان پیشانی تجارت ایران با جهان ثبت خواهد شد و کشورمان جایگاه طلایی خود را در قلب ترانزیت دنیا بازپس خواهد گرفت. صفحه ایرانزمین روزنامه ایران این موضوع حیاتی را به عنوان یک دغدغه بزرگ ملی تا رسیدن به نتیجه نهایی با جدیت دنبال خواهد کرد.
