به گزارش روز یکشنبه ایرنا، بازار جهانی انرژی در سال ۲۰۲۵ بیش از هر زمان دیگری تحت تاثیر نقشآفرینی آسیا قرار گرفته است. این قاره نهتنها بزرگترین مصرفکننده نفت جهان با بیش از ۳۲ میلیون بشکه در روز به شمار میرود، بلکه با حضور قدرتهای اقتصادی چون چین، هند و سنگاپور، به قطب راهبردی در تعیین قیمت، تجارت و مسیر آینده انرژی تبدیل شده است. در حالی که کشورهای خاورمیانه همچنان بخش عمده درآمد خود را از صادرات نفت خام و گاز طبیعی کسب میکنند، اقتصادهای آسیایی با ترکیبی از مصرف داخلی بالا، رشد صنایع پتروشیمی و تلاش برای ایجاد مراکز مالی و تجاری جدید، جایگاه ویژهای در نظم نوین انرژی جهانی یافتهاند. این روند نشان میدهد آینده نفت، چه از نظر تقاضا و چه از نظر قدرت ژئوپلیتیکی، بیش از پیش در آسیا رقم خواهد خورد.
رشد تقاضای نفت و عوامل موثر در آسیا
آسیادر سال ۲۰۲۵، بزرگترین منطقه مصرفکننده نفت در جهان است و سهم قابل توجهی از تقاضای جهانی را به خود اختصاص میدهد. طبق برآوردهای اوپک، میانگین مصرف روزانه نفت در آسیا حدود ۳۲.۴۶ میلیون بشکه در روز برآورد شده است. در این میان، چین با ۱۶.۸۵ میلیون بشکه در روز و هند با ۵.۷۰ میلیون بشکه در روز بزرگترین مصرفکنندگان نفت در منطقه هستند، در حالی که کشورهای آسیایی در حال توسعه نیز به تنهایی حدود ۹.۹۱ میلیون بشکه در روز مصرف میکنند. این ارقام نشان میدهند که آسیا نه تنها از نظر حجم مصرف مطلق، بلکه از نظر رشد تقاضای نفت نیز نقش محوری در بازار جهانی دارد.
روندهای مصرف نفت در آسیا در سال ۲۰۲۵ تحت تاثیر عواملی مانند رشد اقتصادی، توسعه صنایع پتروشیمی و حمل و نقل، و همچنین سیاستهای انرژی و افزایش بهرهوری سوخت قرار دارد. با وجود رشد تدریجی فناوریهای پاک و خودروهای برقی، تقاضای نفت در آسیا همچنان بالاست و بخش عمدهای از رشد مصرف جهانی را به خود اختصاص میدهد. بر اساس برآوردهای اوپک، این وضعیت نشان میدهد که آسیا تا پایان سال ۲۰۲۵ بخش اعظم مصرف نفت و همچنین سهم قابل توجهی از رشد تقاضای جهانی را در اختیار دارد، که اهمیت منطقه را در بازار انرژی جهانی به وضوح مشخص میکند.
درآمد نفتی کشورهای آسیایی
بسیاری از کشورهای آسیایی ممکن است نفت تولید کنند، اما بخش قابل توجهی از آن را برای مصرف داخلی خود استفاده میکنند و بنابراین درآمد قابل توجهی از صادرات نفت ندارند. در مقابل، کشورهای آسیای غربی همچنان بخش عمدهای از درآمد خود را از صادرات نفت خام بهدست میآورند. عربستان سعودی در سه ماه سوم سال جاری میلادی با ۲۸ میلیارد دلار درآمد نفتی، بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده منطقه باقی میماند. وزارت نفت عراق آبانماه اعلام کرد که مجموع صادرات نفت خام این کشور تا اوایل مهرماه از ۱۰۲ میلیون بشکه عبور کرده و درآمد حاصل از آن به حدود ۷ میلیارد دلار رسیده است. شرکت ملی نفت و گاز امارات متحده عربی درآمد ۹ ماهه نخست سال جاری میلادی خود از نفت و گاز را به ترتیب ۳.۶۳ و ۳.۹۶ میلیارد دلار اعلام کرد.
علاوه بر این، کشورهای دیگر آسیای غربی نیز درآمد نفت و گاز قابل توجهی دارند؛ برای مثال، در سه ماه سوم امسال قطر حدود ۱۲ میلیارد دلار درآمد نفتی کسب کردهاست. همچنین در دیگر نقاط آسیا، جمهوری آذربایجان در ۹ ماه نخست ۲۰۲۵ بیش از ۳ میلیارد دلار از صادرات نفت درآمد داشته است. مالزی در سه ماه سوم سال جاری میلادی ارزش صادرات نفت خام، فرآوردهها و گاز طبیعی مایع خود را حدود ۱۰ میلیارد دلار گزارش کرده و اندونزی نیز با تولید نفت و گاز قابل توجه، درآمد نزدیک ۶ میلیارد دلار در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ داشته است.
قطبهای تجاری و مراکز مالی
چین، سنگاپور و هند نقش مهمی در تعیین قیمت و تجارت نفت در آسیا دارند. بورس انرژی بینالمللی شانگهای (INE) قراردادهای آتی نفت به یوان (نفت شانگهای) را راهاندازی کرده که میتواند جایگزینی برای نفت برنت و وست تگزاس اینترمدیت باشد. اگرچه هنوز استفاده جهانی از این ابزار کم است، اما نماد تلاش گسترده چین برای به چالش کشیدن سلطه دلار آمریکا در بازار انرژی است.
سنگاپور همچنان مهمترین مرکز تجارت و پوشش ریسک نفت در آسیا است و این به دلیل زیرساختهای پیشرفته، بازارهای مالی آزاد و نزدیکی به مراکز عمده پالایش و حملونقل است. هند با رشد سریع تقاضای نفت خود که نزدیک به بیش از ۵ میلیون بشکه در روز است، در خرید مستقیم نفت، به ویژه از روسیه و کشورهای خلیج فارس، فعالتر شده و اغلب از معاملات به روپیه یا مبادله کالا برای کاهش وابستگی به دلار استفاده میکند.
قدرت راهبردی آسیا در بازار نفت
آسیا بهعنوان بزرگترین خریدار نفت جهان، نفوذ ژئوپلیتیکی قابل توجهی پیدا کرده است. گرایش چین و هند به معاملات نقدی به جای قراردادهای بلندمدت، تمایل آنها به دور زدن تحریمها علیه کشورهایی مثل روسیه و ایران، و توسعه سیستمهای پرداخت غیر دلاری، به تدریج نظم جهانی نفت را تغییر میدهد.
سنگاپور همچنان نقش حیاتی خود را بهعنوان یک مرکز تجارت بیطرف و باز حفظ کرده است، اما تنشهای آمریکا و چین، نقاط حساس مسیرهای دریایی و فشارهای ناشی از گذار انرژی، توانایی آسیا در حفظ ثبات قیمت و امنیت عرضه را تحت آزمون قرار میدهد. یک نکته اما روشن است. آینده نفت هم از نظر تقاضا و هم از نظر قدرت در آسیا رقم خواهد خورد.
